د زړه انجیوپلاستي: د کرونري شریانونو د بندښت د درملنې نوې طریقه
د کورونري شریانونو ناروغۍ په ټوله نړۍ کې د مړینې له مهمو لاملونو څخه ګڼل کېږي. دا ناروغۍ د زړه عضلې ته د وینې رسوونکو شریانونو د تنګوالي یا بندښت له امله رامنځته کېږي او که په وخت یې درملنه ونه شي، د زړه حملې، د زړه نارسایۍ او حتی د مرګ سبب کېدای شي. د زړه انژیوپلاستي (Percutaneous Coronary Intervention یا PCI) د معاصر طب له مهمو لاسته راوړنو څخه ده چې د تنګو یا بندو شریانونو په خلاصولو سره د زړه عضلې ته د وینې طبیعي جریان بېرته راګرځوي. نن ورځ دا طریقه په ډېرو ناروغانو کې د خلاصې زړه جراحۍ بدیل ګرځېدلې او د مړینې کچه یې راکمه کړې، د بستر موده یې لنډه کړې او د ژوند کیفیت یې ښه کړی دی.
مقدمه
زړه د خپل کار لپاره کافي وینې او اکسیجن ته اړتیا لري. دا مواد د کورونري شریانونو له لارې د زړه عضلې ته رسېږي. د وخت په تېرېدو سره د غوړ، کولیسټرول او التهابي موادو رسوب د شریانونو په دیوال کې د آتروسکلروټیک پلاکونو د جوړېدو سبب کېږي. دا پلاکونه په تدریجي ډول د رګ داخلي قطر کموي او د وینې جریان ګډوډوي.
په تېر کې ډېری دغه ناروغان یوازې د کورونري بایپس جراحۍ (CABG) له لارې درمل کېدل؛ خو نن ورځ انژیوپلاستي د زړه د رګونو د خلاصولو له تر ټولو مؤثرو لارو څخه ده چې د خلاصې جراحۍ پرته ترسره کېږي.
د زړه انژیوپلاستي څه ده؟
د زړه انژیوپلاستي یا PCI یو لږ تهاجمي درملیزه طریقه ده چې د کورونري شریانونو د تنګوالي یا بندښت د خلاصولو لپاره ترسره کېږي. په دې طریقه کې ډاکټر د انژیوګرافي له ترسره کولو وروسته یو کوچنی بالون د کاتتر له لارې د بندښت ځای ته رسوي. د بالون د پړسولو په وخت کې آتروسکلروټیک پلاک د رګ دیوال ته فشار ورکوي او د وینې جریان لاره بېرته پرانستل کېږي.
په ډېری مواردو کې د رګ له خلاصېدو وروسته په همدې ځای کې سټینټ (Stent) ځای پر ځای کېږي ترڅو شریان خلاص پاتې شي او د بیا تنګوالي احتمال کم شي.
د انژیوپلاستي د ترسره کېدو موارد
انژیوپلاستي عموماً په لاندې حالاتو کې سپارښتنه کېږي:
* حاد د زړه حمله (په ځانګړي ډول STEMI) * د سینې درد چې د وینې د کم رسولو له امله وي او په درملو کنټرول نه شي * د یو یا څو کورونري شریانونو شدید تنګوالی * د ورزش ټېسټ غیرطبیعي پایلې د زړه د ایسکیمیا شواهدو سره * د پخواني درملنې وروسته د رګ بیا تنګوالی
د انژیوپلاستي پړاوونه
دا پروسه د زړه د کاتترېزیشن په لابراتوار کې ترسره کېږي او عموماً لاندې مرحلې لري:
* د مړوند یا ران په سیمه کې سیمهییز بېحسي * د شریان له لارې د کاتتر داخلول * د تصویربردارۍ په مرسته د بندښت ځای ته د کاتتر رسول * د تنګوالي له لارې د لارښود تار تېرول * د بندښت په ځای کې د بالون پړسول * د شریان د خلاص ساتلو لپاره د سټینټ ځای پر ځای کول * د وینې جریان وروستۍ ارزونه او د کاتتر ایستل
دا پروسه په ډېرو ناروغانو کې له ۳۰ څخه تر ۹۰ دقیقو پورې وخت نیسي.
د سټینټ ډولونه
نن ورځ دوه اصلي ډولونه کارول کېږي:
ساده فلزي سټینټ (Bare Metal Stent): فلزي جوړښت لري او په ځانګړو حالاتو کې کارول کېږي.
درمل لرونکی سټینټ (Drug-Eluting Stent): د درملو پوښ لري چې د رګ دننه د اضافي نسج د ودې مخه نیسي او د بیا تنګوالي خطر په څرګند ډول کموي. دا ډول سټینټ اوس په ډېری ناروغانو کې غوره ګڼل کېږي.
د انژیوپلاستي ګټې
انژیوپلاستي د درملنې له مهمو لارو څخه ګڼ شمېر ګټې لري:
* د زړه عضلې ته د وینې چټک بېرته رسېدل * د حاد سکته په وخت کې د زړه د زیان کمېدل * د سینې درد کمېدل او د فزیکي فعالیت ښه کېدل * د ډېرو ناروغانو لپاره د خلاصې جراحۍ اړتیا کمول * په روغتون کې د بستر لنډه موده * د ورځني فعالیتونو ته چټک بېرته ستنېدل * د ژوند کیفیت ښه کېدل او د عوارضو خطر کمېدل
احتمالي خطرونه او عوارض
که څه هم انژیوپلاستي نسبتا خوندي طریقه ده، خو د نورو طبي اقداماتو په څېر ځینې عوارض لرلای شي:
* د کاتتر د داخلېدو په ځای کې وینه بهېدنه * د کانټراسټ موادو حساسیت * د پښتورګو لنډمهاله زیان * د سټینټ دننه د لخته جوړېدل * د رګ بیا تنګوالی (Restenosis) * د زړه د ضربان بېنظمي * په نادره ډول د زړه حمله، مغزي سکته یا د رګ څېرېدل
د انژیوپلاستي وروسته پاملرنه
د انژیوپلاستي اوږدمهاله بریا یوازې د پروسې په ترسره کېدو پورې نه ده تړلې، بلکې د ناروغ همکاري هم مهمه ده.
ناروغ باید:
* د ډاکټر د لارښوونې مطابق د ضدپلېټلېټ درمل لکه اسپرین او نور دواګانې وخوري * د وینې فشار، شکر او غوړ منظم کنټرول کړي * له سګرټ څکولو ډډه وکړي * سالم او کم غوړ لرونکی غذایي رژیم وکاروي * فزیکي فعالیت په تدریجي ډول پیل کړي * منظم طبي معاینات ترسره کړي
د ژوند طرز بدلون؛ د بریا کلیدي شرط
انژیوپلاستي بند شوی رګ پرانیزي، خو د ناروغۍ اصلي علت له منځه نه وړي. که ناروغ وروسته هم ناسالم ژوند ته دوام ورکړي، د رګ د بیا بندېدو احتمال زیاتېږي.
له همدې امله، د دې درملنې بریا د سالم ژوند، منظم ورزش، د فشار، شکر او غوړو کنټرول او د دواګانو منظم استعمال پورې تړلې ده.
پایله
د زړه انژیوپلاستي د معاصرې مداخلوي طب له تر ټولو ستر پرمختګونو څخه ده. دا طریقه د شریانونو د خلاصولو له لارې د زړه عضلې ته وینه بېرته رسوي او د زړه د حملې، نارسایۍ او مړینې خطر کموي. خو تر ټولو ښه نتیجه هغه وخت ترلاسه کېږي چې دا درملنه د سالم ژوند له بدلون او منظم طبي څارنې سره یوځای وي.
د پوهې، تجربې او انسانمحورې تګلارې پر بنسټ د زړه پاملرنه.
ډاکټر محب الله احمدزی د زړه او رګونو متخصص دی، چې د آنژیوګرافي، انژیوپلاستي، اکوکارډیوګرافي، د ورزش ازموینې (Stress Test) او د زړه د هولټر په برخو کې پراخه تجربه لري. نوموړی په FMIC او د کابل په ابهـر کلینیک کې خدمات وړاندې کوي.