د وینې فشار: اهمیت، د خطر عوامل، عوارض او د وقایې لارې

د وینې فشار د دورانې سیستم له مهم و شاخصونو څخه دی او د بدن ټولو غړو ته د وینې، اکسیجن او غذایي موادو په رسولو کې اساسي رول لري. د وینې فشار هر ډول غیرعادي زیاتوالی یا کمښت د زړه، دماغ، پښتورګو، سترګو او نورو غړو فعالیت ګډوډولای شي. لوړ د وینې فشار د نړۍ له عامو غیرساري ناروغیو څخه ګڼل کېږي او که په وخت تشخیص او درملنه یې ونه شي، د زړه د حملې، دماغي سکتې، د زړه د نارسایۍ او د پښتورګو د نارسایۍ خطر په څرګند ډول زیاتوي. ښه خبره دا ده چې د دې ناروغۍ ډېره برخه د مخنیوي، ژر تشخیص او سالم ژوند له لارې کنټرولېدای شي.

سریزه

زړه د دورانې سیستم اصلي غړی دی او دنده یې دا ده چې وینه د بدن ټولو برخو ته پمپ کړي. کله چې وینه د شریانونو له لارې بهېږي، د رګونو پر دېوالونو فشار واردوي چې دې ته د وینې فشار ویل کېږي.

د وینې فشار په دوو شمیرو اندازه کېږي:

* سیسټولیک فشار: هغه فشار چې د زړه د انقباض پر مهال رامنځته کېږي. * ډیاسټولیک فشار: هغه فشار چې د دوو ضربانو ترمنځ د زړه د استراحت پر مهال موجود وي.

په یوه سالم بالغ انسان کې شاوخوا ۱۲۰/۸۰ ملي متره جیوه د وینې نورمال فشار ګڼل کېږي. د وینې فشار منظم اندازه کول د دې ناروغۍ د تشخیص تر ټولو غوره او باوري لاره ده، ځکه ډېر کسان هېڅ څرګندې نښې نه لري.

لوړ د وینې فشار څه شی دی؟

لوړ د وینې فشار یا هایپرټېنشن (Hypertension) هغه حالت دی چې د شریانونو پر دېوالونو واردېدونکی فشار په دوامداره توګه له نورمال حد څخه لوړ وي. د روغتیا نړیوال سازمان د لارښوونو له مخې، که د وینې فشار په دوو جلا اندازه‌ګیریو کې ۱۴۰/۹۰ ملي متره جیوه یا تر دې لوړ وي، شخص د لوړ وینې فشار ناروغ ګڼل کېږي. په ډېرو مواردو کې دا ناروغي هېڅ نښه نه لري، له همدې امله ورته «خاموش قاتل» ویل کېږي.

د خطر عوامل

د خطر عوامل په دوو برخو وېشل کېږي.

نه بدلېدونکي عوامل

* د عمر زیاتوالی * د کورنۍ مخینه د لوړ وینې فشار * ارثي عوامل

بدلېدونکي عوامل

* د مالګې زیات استعمال * چاغوالی او زیات وزن * فزیکي بې‌حرکتي * ناسالمه تغذیه * د تنباکو استعمال * د الکولي مشروباتو ډېر استعمال * دوامداره ذهني فشار او سټرېس * شکره (ډایبېټس) * د پښتورګو مزمنې ناروغۍ

د لوړ وینې فشار نښې

په ډېرو مواردو کې لوړ د وینې فشار تر کلونو هېڅ نښې نه رامنځته کوي؛ خو کله چې ډېر لوړ شي، لاندې نښې څرګندېدای شي:

* شدید سر درد * سر ګرځېدل * د لید خرابوالی * د سینې درد * د ساه لنډېدل * د پوزې وینه راتلل * د زړه د ضربان بې‌نظمي

که دا نښې څرګندې شي، باید ژر تر ژره نږدې روغتیايي مرکز ته مراجعه وشي.

د لوړ وینې فشار عوارض

که د وینې فشار د اوږدې مودې لپاره کنټرول نه شي، د بدن بېلابېلو غړو ته جدي زیان رسولای شي، لکه:

* د زړه حمله * دماغي سکته * د زړه نارسایي * د پښتورګو نارسایي * د سترګې د شبکیې زیان او د لید کمښت * د شریانونو کلکېدل او تنګېدل * د حافظې کمزوري او په زړو عمرونو کې د عقل د زوال خطر

تشخیص

لوړ د وینې فشار یوازې د دقیقې اندازه‌ګیرۍ له لارې تشخیصېدای شي. د سمې پایلې لپاره باید فشار د استراحت په حالت کې، د معیاري وسیلې په مرسته او په څو جلا وختونو کې اندازه شي. په ځینو مواردو کې ډاکټر د کورني اندازه کولو یا د ۲۴ ساعتونو ثبت سپارښتنه هم کوي.

درملنه

د لوړ وینې فشار درملنه په دوو اساسي اصولو ولاړه ده.

لومړی: د ژوند د طرز اصلاح

* د مالګې کمول * سالم او متوازن غذایي رژیم * د مېوو او سبزیجاتو زیات استعمال * منظم ورزش * په چاغو کسانو کې د وزن کمول * د تنباکو پرېښودل * د ذهني فشار کمول * کافي خوب کول

دوهم: درملیزه درملنه

که یوازې د ژوند د طرز بدلون بسنه ونه کړي، ډاکټر کېدای شي د وینې فشار ضد درمل تجویز کړي. دا درمل باید د ډاکټر د سپارښتنې مطابق وکارول شي او هېڅکله باید له ډاکټر سره له مشورې پرته بند یا بدل نه شي.

مخنیوی

د لوړ وینې فشار د مخنیوي لپاره لاندې سپارښتنې مهمې دي:

۱. د مالګې استعمال محدود کړئ.

۲. سالم او متوازن غذایي رژیم غوره کړئ.

۳. په اونۍ کې لږ تر لږه ۱۵۰ دقیقې ورزش یا فزیکي فعالیت ترسره کړئ.

۴. مناسب وزن وساتئ.

۵. له تنباکو څخه ډډه وکړئ.

۶. د الکولي مشروباتو له ډېر استعمال څخه ځان وساتئ.

۷. ذهني فشار مدیریت کړئ.

۸. خپل د وینې فشار په منظم ډول اندازه کړئ، په ځانګړي ډول که عمر مو له ۴۰ کلونو پورته وي یا په کورنۍ کې د لوړ وینې فشار مخینه موجوده وي.

مهمه یادونه: د نن ورځې عادتونه د سبا روغتیا جوړوي

لوړ د وینې فشار معمولاً ناڅاپه نه رامنځته کېږي، بلکې د کلونو ناسمو غذایي عادتونو، بې‌حرکتۍ، چاغوالي، د تنباکو استعمال او ناسالم ژوند پایله وي. له همدې امله تر ټولو اغېزمن مخنیوی دا دی چې سالم عادتونه له ځوانۍ او نوې ځوانۍ څخه پیل شي.

علمي څېړنې ښيي چې متوازن غذایي رژیم، منظم فزیکي فعالیت، د مناسب وزن ساتل او له تنباکو څخه ډډه کول د ژوند په لومړیو کلونو کې د لوړ وینې فشار او د هغه د عوارضو خطر په څرګند ډول کموي. نو اصلي مخنیوی هغه وخت پیلېږي چې انسان لا هم روغ وي، نه وروسته له دې چې ناروغي پیدا شي.

پایله

لوړ د وینې فشار د زړه، دماغ او پښتورګو د ناروغیو له مهمو خطر فکتورونو څخه دی؛ خو په عین وخت کې له هغو ناروغیو څخه هم دی چې تر ډېره د مخنیوي او کنټرول وړ دی. ژر تشخیص، منظم اندازه کول، سالم غذایي رژیم، فزیکي فعالیت، مناسب وزن ساتل او د ډاکټر سپارښتنې تعقیبول د دې ناروغۍ د عوارضو په مخنیوي کې اساسي رول لري.

له ځوانۍ څخه پر روغتیا پانګونه کول د سالم زړه، سالمو رګونو او اوږد او باکیفیته ژوند تر ټولو غوره لاره ده.

علمي سرچینې

۱. د روغتیا نړیوال سازمان (WHO). د لوړ وینې فشار معلوماتي پاڼه.

۲. د روغتیا نړیوال سازمان (WHO). د لویانو لپاره د لوړ وینې فشار د درملنې لارښود (۲۰۲۱).

۳. د امریکا د زړه ټولنه (AHA). د لوړ وینې فشار لارښوونې.

۴. د اروپا د زړه ټولنه (ESC). د شریاني لوړ فشار د مدیریت لارښوونې.

ډاکټر محب الله احمدزی

د پوهې، تجربې او انسان‌محورې تګلارې پر بنسټ د زړه پاملرنه.

ډاکټر محب الله احمدزی د زړه او رګونو متخصص دی، چې د آنژیوګرافي، انژیوپلاستي، اکوکارډیوګرافي، د ورزش ازموینې (Stress Test) او د زړه د هولټر په برخو کې پراخه تجربه لري. نوموړی په FMIC او د کابل په ابهـر کلینیک کې خدمات وړاندې کوي.